“สยามนิติธรรม” ทำไมสำนักงานกฎหมายถึงต้องใช้ภาพตาชั่ง?

ตาชั่งกับกฎหมายถูกใช้เป็นสิ่งแสดงแทนกันและกันมายาวนาน หากถามถึงโลโก้ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับกฎหมาย เชื่อว่าตาชั่งมักเป็นสิ่งแรกๆ ที่ผุดขึ้นในความคิด แม้แต่กระทรวงยุติธรรมหรือสภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์เองก็ใช้ภาพตาชั่งเป็นองค์ประกอบหลักของโลโก้

โลโก้กระทรวงยุติธรรม (ซ้าย), โลโก้สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ (ขวา)

จาก “ทีมิส” (Themis) เทพีของชาวกรีกที่มีความสามารถในการคำปรึกษา อีกทั้งยังเป็นบุคคลาธิษฐานของความสงบเรียบร้อย กฎหมาย และจารีตประเพณี สู่ “เทพีแห่งความยุติธรรม” (Lady Justice) เทพีของชาวโรมันที่ใช้ผ้าปิดตา มือถือตาชั่ง อันหมายถึงความไร้อคติใดๆ ต่อสายตาทางโลก แสดงให้เห็นว่าบทบาทของตาชั่งในฐานะสัญลักษณ์แห่งความเที่ยงตรงและความยุติธรรมนั้นปรากฏให้เห็นและได้รับการยอมรับมาตั้งแต่อดีตจวบจนยุคปัจจุบัน

เทพีทีมิส (ซ้าย), เทพีแห่งความยุติธรรม (ขวา)

อาจเพราะการชั่งตวงวัดด้วย “เครื่องมือ” นั้นแม่นยำกว่าคะเนด้วยสายตา ประกอบกับหน้าตาและการใช้งานของตาชั่ง (แบบมีจานรับน้ำหนัก 2 ฝั่ง) ได้เน้นย้ำถึงหน้าที่สำคัญของ “ผู้ชั่ง” ในฐานะคนที่หา “จุดสมดุล” ให้กับ 2 สิ่งซึ่งมีความแตกต่างกันในเรื่องต่างๆ หน้าที่ของนักกฎหมายที่ถูกบอกเล่าผ่านตาชั่งจึงเป็นเหมือนภาพแทนตัวตนในอุดมคติที่มีความเป็นกลาง ไม่เอนเอียงไปหาฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดด้วยอคติ

หากมองในมุมของคนที่อยู่นอกวงการนักกฎหมาย ตาชั่งคือ “ภาพจำ” (stereotype) ที่ไม่ต้องการคำอธิบายเพิ่มเติมอีก แต่ในมุมของนักกฎหมาย พวกเขากลับมีความรู้สึกทั้งชอบ ทั้งชัง ต่อเจ้าตาชั่งหน้าตาโบราณนี้ ซึ่งนี่เป็นหนึ่งเหตุผลที่ลูกค้าของเราถามหา “คำตอบใหม่ๆ” ที่แตกต่าง แต่ยังสามารถรักษาความศักดิ์สิทธิ์ในแบบที่ตาชั่งเคยมอบไว้ให้คงอยู่

ในโลกของการออกแบบ ภาพจำคือเอกลักษณ์ที่คุ้นตา เหมือนกับเวลาที่เราเจอคนใส่แจ็คเก็ตหนัง แล้วเผลอคิดว่าเขาต้องขับ Harley-Davidson หรือฟังดนตรีร็อค ทั้งที่จริงแล้วอาจไม่ได้เป็นอย่างนั้นเสมอไป ภาพจำทำงานกับความทรงจำและการรับรู้ของคนในลักษณะที่เงียบเชียบแต่ลงลึก จึงเป็นเหตุผลที่นักออกแบบจำนวนไม่น้อยพยายามหลีกเลี่ยงเพื่อสร้างสรรค์ผลลัพธ์ที่ไม่ซ้ำทางเดิม แต่ถึงอย่างนั้นก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าในบางสถานการณ์ ภาพจำกลับเป็นคำตอบที่มีประสิทธิภาพที่สุด และเป็นสิ่งนี้เองที่นักออกแบบอีกไม่น้อยพยายามสรรหาแง่มุมใหม่ๆ มานำเสนอ เพื่อให้ภาพจำเกิดเป็น “ภาพใหม่”

กรณีของสยามนิติธรรม พวกเขาเป็นสำนักงานกฎหมายที่แตกต่างจากที่อื่นๆ ในแง่ของการเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายธุรกิจ ด้วยจุดแข็งนี้เอง กรอบแนวคิดในการออกแบบจึงได้ขยายไปไกลกว่าเดิม

การตกลงหรือทำสัญญาทางธุรกิจได้กลายเป็นไอเดียหลักในการออกแบบ แต่อย่างไรก็ดี ภาพลักษณ์ที่ดูมั่นคง เที่ยงธรรม ก็เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ ดังนั้นในการออกแบบเราจึงต้องทำสิ่งที่คล้ายคลึงกับตาชั่ง นั่นคือการหาจุดสมดุลระหว่างคุณลักษณะ 2 ประการ และผสมผสานเข้าด้วยกันให้ลงตัวเท่าที่จะเป็นไปได้

รูปทรงเรขาคณิต 2 ชิ้น คล้องเกี่ยวกันเป็นตัว S ที่นำมาจากอักษรย่อของชื่อ “สยามนิติธรรม” ในภาษาอังกฤษ จึงถูกออกแบบและจัดวางในลักษณะสมมาตร เพื่อสื่อสารถึงการทำข้อตกลงหรือความร่วมมือกัน 2 ฝ่าย

นอกจากนี้แนวคิดเรื่องความเป็นกลางได้ถูกนำไปใช้กับการเลือกคู่สีและแบบตัวอักษรในโลโก้ โดยเลือกใช้สีน้ำเงินเข้มและทอง ให้ความรู้สึกสุขุม มั่นคง ดูสง่า (ทั้ง 2 สีมีอุณหภูมิที่ไม่เอนเอียงไปทางร้อนหรือเย็นอย่างชัดเจน) ในขณะที่แบบตัวอักษรก็เลือกใช้ตัวอักษรไทยชนิดไม่มีหัว (loopless terminal) ที่ให้ความรู้สึกสะอาดตา มีระบบ สามารถใช้ได้หลายโอกาส

ไม่บ่อยนักที่เราจะพบเห็นหน่วยงานหรือองค์กรด้านกฎหมายต้องการหลีกหนีภาพจำในรูปตาชั่งอันเป็นเหมือนมรดกตกทอด (legacy) ที่สร้างความเชื่อมั่นและประกันความเข้าใจของผู้คนมายาวนาน ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลอะไร คงปฏิเสธไม่ได้ว่านี่เป็นสัญญาณดีที่แสดงให้เห็นว่ากิจการทุกประเภทล้วนต้องการโลโก้ที่เหมาะกับพวกเขา ซึ่งบางทีสิ่งนั้นก็ไม่อาจได้มาจากการทำขึ้นเองหรือทำตามสิ่งที่คนอื่นใช้กัน แต่จำเป็นต้องพึ่งพา “มืออาชีพเฉพาะทาง” มาจัดการหรือสร้างขึ้นใหม่ เหมือนกับที่เราต้องใช้บริการช่างตัดผม จักษุแพทย์ และนักกฎหมาย เมื่อนักกฎหมายเลือกใช้บริการนักออกแบบ ความหวังที่จะเห็นอาชีพอื่นๆ ถามหานักออกแบบก็ดูจะไม่ใช่เรื่องไกลเกินไป


เครดิตภาพ
โลโก้กระทรวงยุติธรรม
โลโก้สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ 
“Themis” By Ricardo André Frantz
“Lady Justice”